Hiểu đúng về năng suất lao động của Việt Nam

Hiểu đúng về năng suất lao động của Việt Nam

19/01/2018 14:31

Việt Nam có năng suất lao động ở mức thấp tuy nhiên đang tăng nhanh hơn so với hầu hết các nước trong khu vực hiện nay.

Trong thời gian qua, một số nhà khoa học trích dẫn so sánh về năng suất lao động của Việt Nam với một số nước Đông Nam Á như: năng suất lao động của Việt Nam năm 2017 chỉ bằng 7,2% so với Singapore, 18,4% so với Malaysia, 37,4% so với Thái Lan, 43,1% so với Indonesia, 57,2% so với Philippines và thậm chí chỉ bằng 89,1% so với Lào.

Thế nhưng số liệu đó chưa cung cấp một cách nhìn tổng quan để hiểu đúng về thực tế.

Năng suất lao động Việt Nam thực tế ở mức thấp trong gần 30 năm qua

Thực tế trong gần 30 năm qua, khoảng cách trong năng suất lao động của Việt Nam đang cách xa so với các nước. Nếu đưa con số về xa hơn vào năm 1960 khi mà những nước như Hàn Quốc, Trung Quốc, hay Việt Nam có xuất phát điểm gần như nhau thì cho đến nay Hàn Quốc và Trung Quốc vượt lên hẳn, trong khi năng suất lao động của Việt Nam là một đường nằm ngang dưới đáy của đồ thị.

Nhận định này cũng hoàn toàn chính xác. Nếu mà so số tuyệt đối thì năng suất lao động của Việt Nam nằm ở mức rất thấp trong đồ thị so sánh.

Biểu đồ 1: Tỷ số giữa GDP và lao động giai đoạn 1991 - 2016

Nguồn: Ngân hàng Thế giới

Hiểu đúng về năng suất lao động

Năng suất lao động của một quốc gia không phản ánh hoàn toàn chính xác mức độ và khả năng làm việc của người lao động tại quốc gia đó. Việc năng suất lao động của Singapore cao hơn Việt Nam 15 lần không có nghĩa là một người lao động Singapore làm được bằng 15 người Việt Nam.

Điều này xuất phát từ thực tế đo lường năng suất lao động dựa trên giá trị sản phẩm, GDP ròng hay giá trị gia tăng tạo ra. Theo cách tính này thì năng suất lao động tỷ lệ thuận với tổng GDP của cả nền kinh tế và tỷ lệ nghịch với tổng số giờ/người lao động trong cả nền kinh tế để tạo ra từng đó GDP. Điều này dẫn tới việc các nước có mức sống, giá cả và GDP lớn hơn thì thường có chỉ số năng suất lao động cao hơn. Như đã nói, GDP cao hay thấp không hoàn toàn được tạo nên từ các cá thể lao động mà còn tổng hòa từ các yếu tố công nghệ, giá cả hàng hóa,… điểm mà rõ ràng khi đo lường, người Nhật, Singapore có lợi thế hơn Việt Nam.

Cụ thể Công thức tính:

Ngoài ra, năng suất lao động còn là một hàm số phản ánh cơ cấu kinh tế. Ví dụ, ở những quốc gia như Việt Nam, Lào hay Campuchia thì vẫn còn một bộ phận lớn lực lượng lao động làm việc trong ngành nông nghiệp, nên dẫn đến năng suất lao động trung bình của cả nền kinh tế thấp hơn. Còn tại các quốc gia hiện đại hóa và phát triển như Singapore hay Nhật Bản, thì đa phần người lao động hoạt động trong các ngành sản xuất công nghiệp và dịch vụ nên có năng suất lao động rất cao là điều dễ hiểu.

Ngoài yếu tố cơ cấu nền kinh tế, thì một yếu tố khác cũng tác động lớn tới năng suất lao động của một quốc gia, đó là giá trị GDP ròng, hay giá trị gia tăng tạo ra trong một giờ lao động. Theo cách tính này thì năng suất lao động tỷ lệ thuận với tổng GDP của cả nền kinh tế, và tỷ lệ nghịch với tổng số giờ lao động tiêu tốn trong cả nền kinh tế để tạo ra từng đó GDP. Điều này dẫn tới việc các nước có GDP lớn hơn thì thường có chỉ số năng suất lao động cao hơn.

Những lý do trên lý giải vì sao năng suất lao động tại Việt Nam có mức tăng trung bình cao nhất trong khu vực là 5,2%/năm trong giai đoạn 2002-2007 lại giảm xuống đáng kể chỉ còn 3,3%/năm sau giai đoạn năm 2008 vốn là thời điểm bắt đầu cuộc khủng hoảng kinh tế. Nói cách khác, năng suất lao động trung bình của Việt Nam sẽ lập tức được cải thiện đáng kể nếu nền kinh tế tăng trưởng ổn định và đạt được mức GDP cao.

Tương quan năng suất lao động Việt Nam so với khu vực đang thay đổi tích cực

Mặc dù theo mốc so sánh lịch sử như trên cho thấy năng suất lao động Việt Nam đang ở mức thấp nhưng thực tế hiện nay, Việt Nam có năng suất lao động tăng nhanh hơn và quá trình "đuổi bắt" đang thực sự diễn ra so với hầu hết các nước châu Á,  bao gồm cả Singapore, Malaysia, Thái Lan, Indonesia, Philippines, Hàn Quốc và Nhật Bản.

Năng suất lao động của Việt Nam so với các nước tăng theo mẫu hình như đồ thị dưới đây - chỉ vẽ đồ thị so sánh của Việt Nam với Malaysia làm ví dụ.

Biểu đồ 2: Tỷ số giữa năng suất lao động của Việt Nam với Malaysia giai đoạn 1991 - 2016

Nguồn: Ngân hàng Thế giới

Nhóm những nước mà năng suất Việt Nam giảm tương đối chỉ có hai nước là Myanmar và Trung Quốc. Myanmar là quốc gia đang tăng trưởng nhanh từ nền xuất phát điểm rất thấp. Còn Trung Quốc không chỉ làm tốt mà còn làm rất tốt kể cả so với Mỹ, châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc. Tăng trưởng kinh tế trong nhiều năm liền ở 2 con số như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan đã làm được trong giai đoạn phát triển thần kỳ của các nước này. Nếu làm tốt như Trung Quốc, Việt Nam cũng sẽ là ngoại lệ của thế giới.

Biểu đồ 3: Tỷ số giữa năng suất lao động của Việt Nam với Trung Quốc giai đoạn 1991 - 2016

Nguồn: Ngân hàng Thế giới

Đối với quốc gia thường được đem ra so sánh gần đây là Lào thì xu hướng là không rõ ràng. Trong khi năng suất lao động của Việt Nam so với Lào thường thấp hơn và biến động mạnh thì năng suất lao động của Việt Nam so với Campuchia cao hơn và ổn định hơn.

Biểu đồ 4: Tỷ số giữa năng suất lao động của Việt Nam với Lào và Campuchia

Nguồn: Ngân hàng Thế giới

Như vậy, không đến mức bi quan về xu hướng năng suất lao động của Việt Nam. Trong khi năng suất lao động của Việt Nam đang tăng nhanh hơn so với năng suất lao động của hầu hết các nước trong nhóm so sánh thì chỉ có 2 nước Việt Nam có năng suất lao động giảm tương đối là Myanmar và Trung Quốc. Còn xu hướng năng suất lao động của Việt Nam với Lào hay Campuchia là không rõ ràng.

Nói cách khác, Việt Nam đang làm tương đối tốt những gì cần làm. Để có thể thu hẹp khoảng cách “với tốc độ nhanh hơn hay thời gian ngắn hơn”, Việt Nam cần làm tốt hơn những gì đang làm. Và nếu muốn có năng suất lao động tăng nhanh hơn so với Trung Quốc, Việt Nam sẽ phải trở thành một ngoại lệ một con hổ hay một con rồng của châu Á.

LPB Research tổng hợp

Hiểu đúng về năng suất lao động của Việt Nam

Việt Nam có năng suất lao động ở mức thấp tuy nhiên đang tăng nhanh hơn so với hầu hết các nước trong khu vực hiện nay.

Trong thời gian qua, một số nhà khoa học trích dẫn so sánh về năng suất lao động của Việt Nam với một số nước Đông Nam Á như: năng suất lao động của Việt Nam năm 2017 chỉ bằng 7,2% so với Singapore, 18,4% so với Malaysia, 37,4% so với Thái Lan, 43,1% so với Indonesia, 57,2% so với Philippines và thậm chí chỉ bằng 89,1% so với Lào.

Thế nhưng số liệu đó chưa cung cấp một cách nhìn tổng quan để hiểu đúng về thực tế.

Năng suất lao động Việt Nam thực tế ở mức thấp trong gần 30 năm qua

Thực tế trong gần 30 năm qua, khoảng cách trong năng suất lao động của Việt Nam đang cách xa so với các nước. Nếu đưa con số về xa hơn vào năm 1960 khi mà những nước như Hàn Quốc, Trung Quốc, hay Việt Nam có xuất phát điểm gần như nhau thì cho đến nay Hàn Quốc và Trung Quốc vượt lên hẳn, trong khi năng suất lao động của Việt Nam là một đường nằm ngang dưới đáy của đồ thị.

Nhận định này cũng hoàn toàn chính xác. Nếu mà so số tuyệt đối thì năng suất lao động của Việt Nam nằm ở mức rất thấp trong đồ thị so sánh.

Biểu đồ 1: Tỷ số giữa GDP và lao động giai đoạn 1991 - 2016

Nguồn: Ngân hàng Thế giới

Hiểu đúng về năng suất lao động

Năng suất lao động của một quốc gia không phản ánh hoàn toàn chính xác mức độ và khả năng làm việc của người lao động tại quốc gia đó. Việc năng suất lao động của Singapore cao hơn Việt Nam 15 lần không có nghĩa là một người lao động Singapore làm được bằng 15 người Việt Nam.

Điều này xuất phát từ thực tế đo lường năng suất lao động dựa trên giá trị sản phẩm, GDP ròng hay giá trị gia tăng tạo ra. Theo cách tính này thì năng suất lao động tỷ lệ thuận với tổng GDP của cả nền kinh tế và tỷ lệ nghịch với tổng số giờ/người lao động trong cả nền kinh tế để tạo ra từng đó GDP. Điều này dẫn tới việc các nước có mức sống, giá cả và GDP lớn hơn thì thường có chỉ số năng suất lao động cao hơn. Như đã nói, GDP cao hay thấp không hoàn toàn được tạo nên từ các cá thể lao động mà còn tổng hòa từ các yếu tố công nghệ, giá cả hàng hóa,… điểm mà rõ ràng khi đo lường, người Nhật, Singapore có lợi thế hơn Việt Nam.

Cụ thể Công thức tính:

Ngoài ra, năng suất lao động còn là một hàm số phản ánh cơ cấu kinh tế. Ví dụ, ở những quốc gia như Việt Nam, Lào hay Campuchia thì vẫn còn một bộ phận lớn lực lượng lao động làm việc trong ngành nông nghiệp, nên dẫn đến năng suất lao động trung bình của cả nền kinh tế thấp hơn. Còn tại các quốc gia hiện đại hóa và phát triển như Singapore hay Nhật Bản, thì đa phần người lao động hoạt động trong các ngành sản xuất công nghiệp và dịch vụ nên có năng suất lao động rất cao là điều dễ hiểu.

Ngoài yếu tố cơ cấu nền kinh tế, thì một yếu tố khác cũng tác động lớn tới năng suất lao động của một quốc gia, đó là giá trị GDP ròng, hay giá trị gia tăng tạo ra trong một giờ lao động. Theo cách tính này thì năng suất lao động tỷ lệ thuận với tổng GDP của cả nền kinh tế, và tỷ lệ nghịch với tổng số giờ lao động tiêu tốn trong cả nền kinh tế để tạo ra từng đó GDP. Điều này dẫn tới việc các nước có GDP lớn hơn thì thường có chỉ số năng suất lao động cao hơn.

Những lý do trên lý giải vì sao năng suất lao động tại Việt Nam có mức tăng trung bình cao nhất trong khu vực là 5,2%/năm trong giai đoạn 2002-2007 lại giảm xuống đáng kể chỉ còn 3,3%/năm sau giai đoạn năm 2008 vốn là thời điểm bắt đầu cuộc khủng hoảng kinh tế. Nói cách khác, năng suất lao động trung bình của Việt Nam sẽ lập tức được cải thiện đáng kể nếu nền kinh tế tăng trưởng ổn định và đạt được mức GDP cao.

Tương quan năng suất lao động Việt Nam so với khu vực đang thay đổi tích cực

Mặc dù theo mốc so sánh lịch sử như trên cho thấy năng suất lao động Việt Nam đang ở mức thấp nhưng thực tế hiện nay, Việt Nam có năng suất lao động tăng nhanh hơn và quá trình "đuổi bắt" đang thực sự diễn ra so với hầu hết các nước châu Á,  bao gồm cả Singapore, Malaysia, Thái Lan, Indonesia, Philippines, Hàn Quốc và Nhật Bản.

Năng suất lao động của Việt Nam so với các nước tăng theo mẫu hình như đồ thị dưới đây - chỉ vẽ đồ thị so sánh của Việt Nam với Malaysia làm ví dụ.

Biểu đồ 2: Tỷ số giữa năng suất lao động của Việt Nam với Malaysia giai đoạn 1991 - 2016

Nguồn: Ngân hàng Thế giới

Nhóm những nước mà năng suất Việt Nam giảm tương đối chỉ có hai nước là Myanmar và Trung Quốc. Myanmar là quốc gia đang tăng trưởng nhanh từ nền xuất phát điểm rất thấp. Còn Trung Quốc không chỉ làm tốt mà còn làm rất tốt kể cả so với Mỹ, châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc. Tăng trưởng kinh tế trong nhiều năm liền ở 2 con số như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan đã làm được trong giai đoạn phát triển thần kỳ của các nước này. Nếu làm tốt như Trung Quốc, Việt Nam cũng sẽ là ngoại lệ của thế giới.

Biểu đồ 3: Tỷ số giữa năng suất lao động của Việt Nam với Trung Quốc giai đoạn 1991 - 2016

Nguồn: Ngân hàng Thế giới

Đối với quốc gia thường được đem ra so sánh gần đây là Lào thì xu hướng là không rõ ràng. Trong khi năng suất lao động của Việt Nam so với Lào thường thấp hơn và biến động mạnh thì năng suất lao động của Việt Nam so với Campuchia cao hơn và ổn định hơn.

Biểu đồ 4: Tỷ số giữa năng suất lao động của Việt Nam với Lào và Campuchia

Nguồn: Ngân hàng Thế giới

Như vậy, không đến mức bi quan về xu hướng năng suất lao động của Việt Nam. Trong khi năng suất lao động của Việt Nam đang tăng nhanh hơn so với năng suất lao động của hầu hết các nước trong nhóm so sánh thì chỉ có 2 nước Việt Nam có năng suất lao động giảm tương đối là Myanmar và Trung Quốc. Còn xu hướng năng suất lao động của Việt Nam với Lào hay Campuchia là không rõ ràng.

Nói cách khác, Việt Nam đang làm tương đối tốt những gì cần làm. Để có thể thu hẹp khoảng cách “với tốc độ nhanh hơn hay thời gian ngắn hơn”, Việt Nam cần làm tốt hơn những gì đang làm. Và nếu muốn có năng suất lao động tăng nhanh hơn so với Trung Quốc, Việt Nam sẽ phải trở thành một ngoại lệ một con hổ hay một con rồng của châu Á.

LPB Research tổng hợp

Tin khác

Viết bình luận